mm

Spreker, trainer en eigenaar van Geloofwaardig Spreken: trainingen voor een kerk met impact.

jefta ongemakkelijke teksten preek rechts richteren held

Een ongemakkelijke preekvoorbereiding: is Jefta een held?

Daar zit je dan met je beslissing om een prekenserie over de rechters te houden. De eerste preken gingen nog gemakkelijk. Debora met haar geloof en Barak met zijn twijfel – het zijn herkenbare voorbeelden voor de huidige gelovige. Gideon met zijn vraag naar zekerheid – daarin herkennen we onszelf. Maar nu is Jefta aan de beurt: in zijn eentje tegen zijn familie, een bescheiden man met alleen maar een dochtertje – niet zo’n krachtpatser met dertig of veertig zonen die koninklijk op ezelshengsten rijden (Jaïr, Elon). “Als U de Ammonieten aan mij uitlevert, dan zal het eerste dat me bij mijn behouden thuiskomst tegemoet komt voor u zijn; dat zal ik als brandoffer aan U opdragen” (Re. 11:30-31). Waarom moest Jefta nu zo’n gelofte doen? En waarom moest nu zijn enige kind degene zijn die hem als eerste tegemoet kwam? En bovenal, waarom veroordeelt de tekst hem niet? Zo wordt een preekvoorbereiding heel ongemakkelijk.

 

door dr. Eveline van Staalduine – Sulman

verscheen in december 2017 als artikel in Pro Ministerio

 

Samen met Paulien Vervoorn geef ik de PEP-training Geloofwaardig preken over ongemakkelijke teksten. Met de cursisten bespraken we deze situatie. Wat doe je met deze tekst, als je erover preken wil? Je wilt Jefta’s gelofte toch niet als toonbeeld van geloof voorhouden aan de mensen van nu. Je wilt niet dat je gemeenteleden dergelijke geloftes doen, laat staan dat zij die gaan uitvoeren!

 

We gingen te rade bij de joodse Midrash. Ook de rabbijnen hebben natuurlijk nagedacht over dit verhaal (Midrash Genesis Rabba 60:3). Zij plaatsen Jefta’s gelofte in een rijtje ondoordachte geloften:

 

  • die van Eliëzer, Abrahams knecht die op zoek was naar een vrouw voor Isaak
  • die van Kaleb, die zijn dochter beloofde aan wie Kirjat-Sefer zou veroveren
  • en die van Saul, die ook zijn dochter uitloofde als beloning voor het verslaan van Goliat

 

Deze drie riskeerden dat zij zouden worden opgescheept met een heidens meisje, een slavinnetje of iemand met een vreselijk karakter. Bij hen liep het goed af, maar bij Jefta niet. Dit rijtje ondoordachte beloften zette ons aan het denken: was zo’n gelofte wel een teken van godsgeloof? Of was het eigenlijk God voor het blok zetten?

 

Een van de cursisten biechtte op dat hij de rechters altijd als geloofshelden had gezien. Hij vroeg zich af of dat kwam vanuit zijn kindertijd, waarin deze verhalen altijd werden verteld als heldenverhalen. Ja, er gebeurden wel een paar eigenaardige dingen, maar uiteindelijk waren de rechters mensen die door God werden aangedreven. Dat beeld begon nu te kantelen. En toen we erover nadachten, vonden we wel meer eigenaardige kanten aan die rechterverhalen! Want ook Gideon was geen held in de klassieke zin van het woord. Wat hij in zijn latere periode allemaal uithaalde, was afgoderij en pure machtswellust.

 

Zo moesten we op zoek naar een nieuwe definitie van de rechterverhalen. Het boek De Bijbel literair van Jan Fokkelman en Wim Weren bood inzicht. In het hoofdstuk over rechters gebruikt Piet van Midden weliswaar het woord heldenverhalen, maar hij omschrijft ook hoe het verloop van de gebeurtenissen steeds triester wordt. De buitenlandse onderdrukkingen duren steeds langer en de rustperiodes steeds korter. Het einde is een gecorrumpeerde samenleving, anarchie. Het is dus geen wonder dat het steeds moeilijker preken wordt over de rechters.

 

We kijken nog eens goed naar de tekst en zien dat ook de auteur zelf al hints geeft om Jefta niet alleen als held te zien. Jefta blijkt heel goed de geschiedenis van zijn eigen volk te kennen. Hij geeft daarvan een samenvatting (11:15-27) en getuigt dat de God van Israël het land heeft gegeven (11:23-24). Jefta eindigt zijn toespraak met de opmerking dat hij de beslissing aan God overlaat. “Laat de Heer, de hoogste rechter, vandaag rechtspreken tussen de Israëlieten en de Ammonieten” (11:27). Een geloofsheld, jawel. En vlak daarna komt zijn gelofte! Waarom, als hij er toch al van overtuigd was dat God het land aan Israël gegeven had en dat God hele legers kan verdrijven?

 

Een tweede hint is het einde van het verhaal. De auteur eindigt niet met lof voor Jefta, ook niet met rust en vrede. Nee, eerst meldt de auteur uitvoerig de droefenis van de dochter en haar vriendinnen en dan nog eens de gewoonte om haar elk jaar vier dagen te herdenken. Het wordt de lezer ingewreven dat dit mensenoffer elk jaar wordt betreurd. Jefta begint goed, vervuld van de Geest en vertrouwend op God, maar de ontzetting over het lot van Jefta’s dochter draait de hele sfeer om.

 

Rechters is in de joodse orde een profetisch boek. Profeten leggen Gods wet langs het leven van alledag en wijzen aan wat goed en wat fout is. Dat moet een preek over Jefta dus inhouden: voorhouden waar het goed ging, maar ook aanwijzen waar Jefta God niet helemaal vertrouwt en – naar de gewoontes van de heidenen – ging manipuleren. En zijn dochter werd het kind van de rekening.

 

Bron foto: Pixabay.

 

Ik wil wel meer weten over die training over ongemakkelijkste teksten

mm
Paulien Vervoorn
paulien@geloofwaardigspreken.nl

Spreker, trainer en eigenaar van Geloofwaardig Spreken: trainingen voor een kerk met impact.

2 Comments
  • Peter Kruijt
    Beantwoorden

    Ik denk dat het zien van Jefta als geloofsheld vooral voortkomt uit de eregalerij van geloofsgetuigen in Hebreeén 11 (vers 32) waarin Jefta voor komt. Dus het NT ziet hem als geloofsgetuige. Maar idd, blijft een ingewikkeld verhaal: hoe kan de Hebreeënschrijver voorbij gaan aan de manier waarop Jefta eindigt?
    Tegelijkertijd is Jefta wel degene die God introduceert in dat verhaal. Totdat de oudsten van het volk bij Jefta komen, is God nog niet genoemd. Jeft stelt dan; ‘als de Heere ze in mijn hand geeft…’
    Jefta staat daarmee voor mij een beetje voor de mensen die onverwacht blijk geven van hun geloof en daarin dan bijzonder krachtig kunnen zijn.

    november 5, 2018 at 2:28 pm
  • S.J. de Boer
    Beantwoorden

    “En Jefta deed de HEERE een gelofte en zei: Als U de Ammonieten geheel in mijn hand zult geven, dan zal dat wat naar buiten komt en mij vanuit de deur van mijn huis tegemoetkomt, als ik in vrede terugkeer van de Ammonieten, voor de HEERE zijn, EN ik zal het als brandoffer offeren.” Richteren 11: 30 en 31.
    Het gaat om bovenstaande tekst. Het woordje EN, dat ik met hoofdletters heb geschreven, kan je vanuit het Hebreeuws in die zin ook met OF vertalen. Het gaat er dan om, dat Jefta zegt, dat hij het eerste dat hem tegemoet komt zal afzonderen voor de Here (dus in Zijn dienst stellen) OF zal offeren. Dat laatste zou dan bij een dier gebeuren, het eerste bij een mens. Waarschijnlijk heeft Jefta dan zijn dochter niet geofferd, dat zou een grote zonde zijn en daar spreekt de Bijbel niet over. Maar hij heeft haar afgezonderd voor het werk van de Heer, waardoor ze niet thuis kom blijven wonen.

    november 13, 2018 at 10:28 pm

Plaats een reactie

Wil jij steengoed preken?

Laat je gegevens achter. Je ontvangt dan binnen tien minuten de checklist in je mailbox. De komende dagen ontvang je als extraatje een blog en een video die je helpen om een steengoede preek te maken.

Ik ben uiteraard zuinig op je gegevens en deel ze niet met anderen. Beloofd.